ضرورت تبدیل ظرفیت‌های مکتب اهل‌بیت(ع) به الگوهای کاربردی مدیریت بحران
به گزارش مرکز ارتباطات و روابط بین الملل دانشگاه عالی دفاع ملی: معاون گروه مدیریت بحران، در نشستی با موضوع «ظرفیت‌های مکتب اهل‌بیت(ع) برای مواجهه با بحران‌ها» بر ضرورت تبدیل آموزه‌های این مکتب به الگوهای کاربردی تأکید کرد و ارتقای آمادگی، تاب‌آوری اجتماعی و پیوند دانش پژوهشی با تجربه‌های میدانی را از الزامات مدیریت مؤثر بحران دانست.
باقری با اشاره به ضرورت جدی‌گرفتن بحران‌ها و پرهیز از نگاه مقطعی به حوادث اظهار کرد: مخاطرات طبیعی، انسانی و اجتماعی، رخدادهایی دور از ذهن نیستند و جامعه و نهادهای مسئول باید با برنامه‌ریزی مستمر، آموزش، بسیج منابع و تقویت تاب‌آوری، برای مواجهه با شرایط دشوار آمادگی داشته باشند.
وی افزود: در مدیریت بحران، صرف واکنش به رخدادها کافی نیست؛ بلکه باید با نگاه پیشگیرانه، شناخت دقیق تهدیدها، پیش‌بینی روندهای آینده و تدوین راهبردهای مناسب، ظرفیت‌های کشور را برای مواجهه با موقعیت‌های احتمالی تقویت کرد.
معاون گروه مدیریت بحران با اشاره به احتمال هم‌زمانی بلایای طبیعی با شرایط و عملیات‌های نظامی گفت: تجربه‌های گذشته نشان داده است که وقوع هم‌زمان یا نزدیک‌به‌هم مخاطرات طبیعی و شرایط امنیتی و نظامی، می‌تواند پیچیدگی مدیریت بحران را افزایش دهد. از این‌رو، برنامه‌ریزی برای سناریوهای ترکیبی و پیش‌بینی سازوکارهای هماهنگ میان دستگاه‌های مسئول، از ضرورت‌های ارتقای آمادگی ملی به شمار می‌رود.
وی ادامه داد: مدیریت چنین شرایطی، نیازمند تقویت ظرفیت‌های علمی، اجرایی و پشتیبانی، تعیین روشن مسئولیت‌ها و ایجاد هماهنگی مؤثر میان نهادهای امدادی، دستگاه‌های اجرایی و بخش‌های مرتبط است تا خدمات‌رسانی به مردم در شرایط پیچیده و چندلایه دچار اختلال نشود.
باقری با تأکید بر اهمیت فعالیت‌های پژوهشی در حوزه مدیریت بحران اظهار کرد: مراکز علمی، دانشگاه‌ها، نهادهای پژوهشی و مراکز حوزوی باید در تولید دانش، تدوین متون آموزشی، طراحی الگوهای بومی و ارائه راهبردهای مورد نیاز کشور نقش فعال‌تری ایفا کنند.
وی افزود: تنوع‌بخشی به متون علمی، پژوهشی و آموزشی در حوزه بحران، با توجه به مسائل، اقلیم‌ها و مخاطرات گوناگون کشور، ضرورتی جدی است. این تنوع می‌تواند به ارتقای دانش مدیران، کارشناسان و نیروهای عملیاتی، شناخت دقیق‌تر مخاطرات، طراحی سناریوهای واقع‌بینانه و تدوین راهبردهای مؤثرتر برای پیشگیری و مدیریت بحران کمک کند.
معاون گروه مدیریت بحران با اشاره به لزوم پیوند میان مباحث نظری و تجربه‌های میدانی تصریح کرد: پژوهش‌ها زمانی اثربخش خواهند بود که به سیاست‌ها، برنامه‌ها و دستورالعمل‌های عملیاتی برای نهادهای مسئول تبدیل شوند. از این رو، تعامل مستمر میان پژوهشگران، استادان، مدیران اجرایی و دستگاه‌های تصمیم‌گیر ضروری است.
باقری همچنین بر تقویت هماهنگی‌های مدیریتی و نظارتی میان نهادهای ذی‌ربط تأکید کرد و گفت: وزارتخانه‌ها، شهرداری‌ها، سازمان‌ها و دیگر دستگاه‌های اجرایی باید با اتکا به مطالعات آینده‌پژوهانه، سناریونویسی و ارزیابی مخاطرات، میزان آمادگی خود را برای مواجهه با بحران‌های احتمالی افزایش دهند.
وی با اشاره به آثار بحران‌های فرامرزی و جهانی بر شرایط داخلی کشور اظهار کرد: تحولات محیطی و اقلیمی، تغییرات زیست‌محیطی و پدیده‌هایی نظیر ذوب یخ‌های قطبی، می‌توانند در بلندمدت پیامدهای گسترده‌ای برای کشورها، از جمله ایران، داشته باشند. بنابراین، رصد مستمر تحولات، تحلیل پیامدها و تدوین راهبردهای بلندمدت، بخشی جدایی‌ناپذیر از مدیریت بحران به شمار می‌رود.
در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام رسول عبادی با بیان اینکه آموزه‌های مکتب اهل‌بیت(ع) تنها به مدیریت لحظه وقوع بحران محدود نمی‌شود، اظهار کرد: این آموزه‌ها حوزه‌هایی مانند پیشگیری، پیش‌بینی، مدیریت حین بحران و مدیریت پس از بحران را نیز در بر می‌گیرد.
وی افزود: میراث فکری و تاریخی مکتب اهل‌بیت(ع) می‌تواند چارچوبی برای افزایش آمادگی اجتماعی، تقویت اعتماد عمومی و مواجهه سنجیده با شرایط دشوار فراهم آورد.
حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی سلطان‌احمدی نیز با اشاره به تفاوت نگاه مکتب اهل‌بیت(ع) با رویکردهای صرفاً حادثه‌محور گفت: در این مکتب، بحران فقط یک رخداد ناگهانی و آسیب‌زا تلقی نمی‌شود، بلکه می‌تواند زمینه‌ای برای رشد، تعالی و تقویت ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی باشد.
وی افزود: مدیریت بحران نباید تنها بر ابعاد اجرایی و سازمانی متمرکز باشد، بلکه توجه به مؤلفه‌های اخلاقی، تربیتی و معنوی نیز برای افزایش تاب‌آوری جامعه ضروری است. جامعه‌ای که بر پایه ارزش‌هایی چون مسئولیت‌پذیری، همدلی، مشارکت و معنویت تربیت شده باشد، در شرایط دشوار توان بیشتری برای تصمیم‌گیری، همکاری و عبور از بحران خواهد داشت.
وی افزود: در مدیریت بحران، صرف واکنش به رخدادها کافی نیست؛ بلکه باید با نگاه پیشگیرانه، شناخت دقیق تهدیدها، پیش‌بینی روندهای آینده و تدوین راهبردهای مناسب، ظرفیت‌های کشور را برای مواجهه با موقعیت‌های احتمالی تقویت کرد.
معاون گروه مدیریت بحران با اشاره به احتمال هم‌زمانی بلایای طبیعی با شرایط و عملیات‌های نظامی گفت: تجربه‌های گذشته نشان داده است که وقوع هم‌زمان یا نزدیک‌به‌هم مخاطرات طبیعی و شرایط امنیتی و نظامی، می‌تواند پیچیدگی مدیریت بحران را افزایش دهد. از این‌رو، برنامه‌ریزی برای سناریوهای ترکیبی و پیش‌بینی سازوکارهای هماهنگ میان دستگاه‌های مسئول، از ضرورت‌های ارتقای آمادگی ملی به شمار می‌رود.
وی ادامه داد: مدیریت چنین شرایطی، نیازمند تقویت ظرفیت‌های علمی، اجرایی و پشتیبانی، تعیین روشن مسئولیت‌ها و ایجاد هماهنگی مؤثر میان نهادهای امدادی، دستگاه‌های اجرایی و بخش‌های مرتبط است تا خدمات‌رسانی به مردم در شرایط پیچیده و چندلایه دچار اختلال نشود.
باقری با تأکید بر اهمیت فعالیت‌های پژوهشی در حوزه مدیریت بحران اظهار کرد: مراکز علمی، دانشگاه‌ها، نهادهای پژوهشی و مراکز حوزوی باید در تولید دانش، تدوین متون آموزشی، طراحی الگوهای بومی و ارائه راهبردهای مورد نیاز کشور نقش فعال‌تری ایفا کنند.
وی افزود: تنوع‌بخشی به متون علمی، پژوهشی و آموزشی در حوزه بحران، با توجه به مسائل، اقلیم‌ها و مخاطرات گوناگون کشور، ضرورتی جدی است. این تنوع می‌تواند به ارتقای دانش مدیران، کارشناسان و نیروهای عملیاتی، شناخت دقیق‌تر مخاطرات، طراحی سناریوهای واقع‌بینانه و تدوین راهبردهای مؤثرتر برای پیشگیری و مدیریت بحران کمک کند.
معاون گروه مدیریت بحران با اشاره به لزوم پیوند میان مباحث نظری و تجربه‌های میدانی تصریح کرد: پژوهش‌ها زمانی اثربخش خواهند بود که به سیاست‌ها، برنامه‌ها و دستورالعمل‌های عملیاتی برای نهادهای مسئول تبدیل شوند. از این رو، تعامل مستمر میان پژوهشگران، استادان، مدیران اجرایی و دستگاه‌های تصمیم‌گیر ضروری است.
باقری همچنین بر تقویت هماهنگی‌های مدیریتی و نظارتی میان نهادهای ذی‌ربط تأکید کرد و گفت: وزارتخانه‌ها، شهرداری‌ها، سازمان‌ها و دیگر دستگاه‌های اجرایی باید با اتکا به مطالعات آینده‌پژوهانه، سناریونویسی و ارزیابی مخاطرات، میزان آمادگی خود را برای مواجهه با بحران‌های احتمالی افزایش دهند.
وی با اشاره به آثار بحران‌های فرامرزی و جهانی بر شرایط داخلی کشور اظهار کرد: تحولات محیطی و اقلیمی، تغییرات زیست‌محیطی و پدیده‌هایی نظیر ذوب یخ‌های قطبی، می‌توانند در بلندمدت پیامدهای گسترده‌ای برای کشورها، از جمله ایران، داشته باشند. بنابراین، رصد مستمر تحولات، تحلیل پیامدها و تدوین راهبردهای بلندمدت، بخشی جدایی‌ناپذیر از مدیریت بحران به شمار می‌رود.
در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام رسول عبادی با بیان اینکه آموزه‌های مکتب اهل‌بیت(ع) تنها به مدیریت لحظه وقوع بحران محدود نمی‌شود، اظهار کرد: این آموزه‌ها حوزه‌هایی مانند پیشگیری، پیش‌بینی، مدیریت حین بحران و مدیریت پس از بحران را نیز در بر می‌گیرد.
وی افزود: میراث فکری و تاریخی مکتب اهل‌بیت(ع) می‌تواند چارچوبی برای افزایش آمادگی اجتماعی، تقویت اعتماد عمومی و مواجهه سنجیده با شرایط دشوار فراهم آورد.
حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی سلطان‌احمدی نیز با اشاره به تفاوت نگاه مکتب اهل‌بیت(ع) با رویکردهای صرفاً حادثه‌محور گفت: در این مکتب، بحران فقط یک رخداد ناگهانی و آسیب‌زا تلقی نمی‌شود، بلکه می‌تواند زمینه‌ای برای رشد، تعالی و تقویت ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی باشد.
وی افزود: مدیریت بحران نباید تنها بر ابعاد اجرایی و سازمانی متمرکز باشد، بلکه توجه به مؤلفه‌های اخلاقی، تربیتی و معنوی نیز برای افزایش تاب‌آوری جامعه ضروری است. جامعه‌ای که بر پایه ارزش‌هایی چون مسئولیت‌پذیری، همدلی، مشارکت و معنویت تربیت شده باشد، در شرایط دشوار توان بیشتری برای تصمیم‌گیری، همکاری و عبور از بحران خواهد داشت.
در این نشست، آگاهی‌بخشی، دوراندیشی، واقع‌نگری، صبر و خویشتن‌داری، مشورت، هماهنگی، تقسیم مسئولیت، اطلاع‌رسانی صحیح و مسئولیت‌پذیری، از مهم‌ترین مؤلفه‌های مدیریت بحران عنوان شد. همچنین بر نقش شفافیت، اعتمادسازی، حفظ سرمایه اجتماعی، مشارکت عمومی و توجه به کرامت انسان‌ها در کاهش پیامدهای بحران تأکید شد.
در پایان، سخنرانان بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت‌های مکتب اهل‌بیت(ع) در مدیریت بحران را مستلزم مطالعه منظم، استخراج الگوهای عملی، تقویت همکاری میان مراکز علمی و اجرایی و پیوند دادن مباحث نظری با تجربه‌های میدانی دانستند؛ رویکردی که می‌تواند آمادگی و توان جامعه برای عبور از بحران‌ها را ارتقا دهد.
در پایان، سخنرانان بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت‌های مکتب اهل‌بیت(ع) در مدیریت بحران را مستلزم مطالعه منظم، استخراج الگوهای عملی، تقویت همکاری میان مراکز علمی و اجرایی و پیوند دادن مباحث نظری با تجربه‌های میدانی دانستند؛ رویکردی که می‌تواند آمادگی و توان جامعه برای عبور از بحران‌ها را ارتقا دهد.
نظر شما :